iyot arşivleri - Pause Dergi

İyotun fazlası zarar verebilir!

Sağlık için alınması gereken mikro elementler arasında yer alan iyot, ülkemizde belli oranlarda sofra tuzlarına ekleniyor. İyot eksikliği, çocuklarda ve yetişkinlerde çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilirken, vücuttaki iyot fazlalığı ise birçok hastalığa yol açabiliyor. Günlük tuz tüketiminin 5-6 gramı aşmaması öneriliyor ve erişkinlerin günlük 150 mikrogram iyot alması yeterli oluyor. Son günlerde iyot damlası adı altında satılan ürünlerin ise uzman hekimlere danışılmadan alınmaması önem taşıyor. Memorial Kayseri Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Selim Kurtoğlu, iyot hakkında bilgi vererek, vücuda alınan aşırı iyotun ortaya çıkarabileceği sorunlar hakkında uyarılarda bulundu.

Prof. Dr. Selim Kurtoğlu

Anne adaylarının iyotu daha fazla alması gerekiyor

İyot, insan vücudundaki tiroid hormonun sentezi için gerekli bir elementtir. Bebeklerin günlük 5 yaşa kadar 90, çocukların ergenliğe kadar 120 ve ergenlikte de yetişkinlerin 150 mikrogram iyot alması gerekmektedir. Gebelik öncesinde günde 150 mikrogram alınması gereken iyot miktarı, hem gebe hem de bebek söz konusu olduğunda bu miktar 250 mikrograma yükselmektedir. Gebelikte iyot eksikliği anne ve bebekte tiroid hormon yetersizliğine yol açabilmektedir.

İyot bu yollarla vücuda fazladan alınabilir

Tuzların iyotlanmasıyla dünyada ve ülkemizde iyot eksikliği ve oluşturduğu problemler büyük ölçüde ortadan kalkmıştır. Ancak az alınmasının yanı sıra iyotun aşırı miktarda tüketilmesi de önemli sağlık sorunlarına yol açmaktadır.

Doğum sırasında sezaryen bölgesine veya rahim kesisine iyotlu antiseptik sürülmesine bağlı annede ve anne sütü yoluyla da bebekte iyot yüklenmesi oluşmaktadır.
Uzakdoğu ülkelerinde anne sütünü artırmak amacıyla anneye verilen yosun çorbalarındaki iyot anne ve bebekte iyot yüklenmesine neden olmaktadır.
Bebeklerde göbek kordonunun bakımı için iyotlu antiseptik sürülmesi de vücuttaki iyot yükünü artırmaktadır.
Bebeklik döneminden sonra aşırı tuz kullanımı veya iyotlu solüsyonların bilinçsizce kullanımı vücutta iyot fazlalığına yol açmaktadır.
Son yıllarda iyot damlası şeklindeki ürünlerin bilinçsizce önerildiği ve tiroid hastalarının bu şekilde yanlış yönlendirildiği gözlenmektedir. Ayrıca iyot damlalarının obezite hastalarında kilo verdirici etkisinin olduğu iddiasının bilimsel bir dayanağı yoktur. Bazı damlalarda ne kadar iyot olduğu da bilinmemekte, tüketilmesi nedeniyle vücuda giren aşırı iyot nedeniyle sağlık sorunları ortaya çıkabilmektedir. Halkımızın bu konuda dikkatli olması gerekmektedir.

İyotun fazlası vücuda zararlı

İyot yüklenmesi yenidoğanlarda ve bebeklerde tiroid bezinin çalışmasını durdurarak hipotiroidi tablosuna yol açmaktadır. Diğer yaş gruplarında aşrı iyot alınması, iyot sivilcelerine ve yine hipotiroidiye neden olmaktadır. Tiroid açısından sağlıklı bireylerde ise aşırı iyot alımı otoimmun mekanizmalarla Hashimoto tiroidi hastalığına yol açabilmektedir. Tiroid nodülü bulunan kişilerde iyot alımına bağlı zehirli nodül denilen tablo yani tiroid bezinin aşırı çalışması ortaya çıkabilmektedir.

İyot vücuda nasıl alınmalı?

Ülkemizde iyot eksikliğine bağlı sorunları gidermek için belli miktarlarda sofra tuzlarına iyot katılmaktadır. Işık geçirmeyen paketlerde satılan iyotlu tuzlar, evde saklanırken de yine ışık geçirmeyen ağzı kapalı kaplarda saklanmalıdır. Salatalara normal dozda iyotlu tuzun yeterli miktarda kullanılmasında sakınca yoktur. Ancak tuz, yemek pişerken atılırsa içindeki iyot buharlaşarak kaybolabilmektedir. Bu nedenle tuzun içindeki iyottan yararlanabilmek için yemek piştikten sonra tuzun yemeğe eklenmesi gerekmektedir.

İyot eksikliği her yaşta büyük sorun!

Vücudumuzun üretemediği, bu nedenle sofra tuzu başta olmak üzere deniz ürünleri, et, süt ve yumurta gibi besinlerden karşılanabilen iyotun fazlası da azı da zarar. Bu nedenle her şeyde olduğu gibi iyotu da kararında tüketmek gerekiyor. Acıbadem Fulya Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ozan Kocakaya, iyot eksikliğinin tiroit sorunlarından çocuklarda gelişme ve zeka geriliğine dek bir çok hastalığa yol açtığını belirterek “Fazla iyot almak da tiroit hastalıklarını kötüleştirebiliyor. Bu nedenle tiroit hastalığı olanların mutlaka doktorlarına danışarak gerekirse iyotsuz tuz kullanmaları gerekebiliyor” diyor. İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ozan Kocakaya, 1-7 Haziran İyot Yetersizliği Hastalıklarının Önlenmesi Haftası kapsamında iyot eksikliğinden korunmanın yollarını anlattı, önemli uyarılar ve önerilerde bulundu.

İyot eksikliği hayati sorunlara yol açıyor

Tiroit hormonları, vücudumuzun sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi için kritik öneme sahip. Bu hormonların üretilmesi için de iyot elementi gerekiyor. İyodun en çok okyanus ve denizlerde bulunduğunu belirten Dr. Ozan Kocakaya, deniz ürünleri, ekmek, süt ve iyotlu tuzun vücudumuzun ihtiyacını karşılamak için önemli kaynaklar olduğunu belirtiyor. Bu elementin eksikliği ile meydana gelen tiroit hormonu yetersizliğinin yol açtığı hastalıkların çok geniş bir yelpazeye yayıldığını anlatan Dr. Ozan Kocakaya, şöyle devam ediyor:

“Hamilelik döneminde iyot eksikliği, düşük, bebeklerin ölü doğması ve doğumsal sakatlıklara yol açabiliyor. Yenidoğanda, erken bebek ölümü, fiziksel bozukluk, gelişme geriliği ve sağırlık da gelişebiliyor. Çocuklarda ise zeka geriliği, eğitim hayatında başarısızlık ve büyümede yavaşlık da iyot eksikliğine bağlı olabiliyor. Erişkinlerde ise bilişsel fonksiyonlarda bozulma, duygu durumu bozuklukları, üretkenlik kaybı da yaşanabiliyor. Tüm bunlara ek olarak her yaşta guatr (tiroit bezinin büyümesi) ortaya çıkabiliyor.”

Sık sel yaşanan bölgelerde daha sık görülüyor

İyot eksikliği, genellikle dağlık alanlarda, bazen de yağmur suları ile topraktaki iyodun kaybedildiği, bol yağış alıp sık sel tehlikesi yaşayan kıyı kesimlerinde yaşayanlarda görülüyor. İyot açısından fakirleşen topraktan elde edilen ürünler ile bu topraklarda beslenen büyükbaş hayvanların sütü de bu element yönünden zayıf oluyor. Ülkemizde iyot eksikliğinin en sık Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz bölgelerinde görüldüğünü belirten Dr. Ozan Kocakaya, Dünya Sağlık Örgütü verileri hakkında da “Sofrada yüzde 90’ın üzerinde iyotlu tuzun yoğun kullanıldığı Amerika kıtasında iyot eksikliği son derece nadir. Ancak iyotlu tuzun sofraların yüzde 52’sinde bulunduğu Avrupa’da iyot eksikliği sıktır. Ülkemizde iyot eksikliği orta derecede görülüyor” diye konuşuyor.

Sofra tuzu seçilirken iyotlu olanların tercih edilmesi gerektiğini belirten Dr. Ozan Kocakaya, “İyot, ışık ve ısı nedeniyle tuzdan kopup buharlaşabilir. Bu nedenle tuz saklanan kapların direkt güneş ışınları ve sıcaktan uzak tutulması gerekiyor” diyor.

Fazlası vücuttan atılıyor

Besinlerle alınan iyodun tamamı, sağlıklı bir mide ve bağırsağa sahip kişilerde kolayca emiliyor. Vücuda giren iyodun yüzde 10’unun tiroit bezi tarafından alındığını ve kalanının idrarla atıldığını kaydeden Dr. Ozan Kocakaya, “İyot eksikliği olanlarda tiroit bezi iyodun çoğunu emer, idrarda atılan miktar azalır. Lahana, karnabahar, brokoli gibi bazı besinler çok tüketildiğinde iyodun tiroit bezi içine girmesi engelleniyor. Darı ve soya fasulyesi ise tiroit bezinin iyodu tutmasını önlüyor” diye bilgi veriyor.

İyot eksikliğine karşı 5 öneri!

İyot eksikliğinin tanısı ise tiroit muayenesi ve tiroit ultrasonu, kanda tiroit hormonlarının düzeyine bakılması ve idrarda atılan iyot miktarının ölçülmesiyle konuluyor. Özellikle hamilelik döneminde yapılan tarama testleri ile tiroit hormon eksikliğine erken tanı konmasının büyük önem taşıdığına dikkat çeken Dr. Ozan Kocakaya, bu sayede yenidoğanlarda iyot eksikliğine bağlı sorunların önlenebileceğini belirtiyor. Dr. Ozan Kocakaya, iyot eksikliği ve bunun yol açtığı hastalıklardan korunmaya yönelik önerilerini şöyle sıralıyor:

Deniz balıkları, süt ve süt ürünleri, tam tahıl tüketilmelidir.
Besinleri hazırlarken iyotlu tuz kullanmaya özen gösterilmelidir.
Erişkin kadın ve erkekler günde 150 mikrogram iyot aldıklarından emin olmalıdır.
Tuz kullanması sakıncalı olanlar (hipertansiyon, kronik böbrek yetmezliği hastaları, bazı ilaçları kullananlar gibi) iyot desteği almalıdır.
Hamileler, anne olmayı planlayanlar ve emzirenler iyot eksikliği yönünden değerlendirilmek için doktorlarına başvurmalı. Önerilmesi durumunda günlük olarak en az 220 mikrogram iyot içeren vitaminler kullanmalıdır.

Yazılar