“Kaplumbağa Terbiyecisi” Osman Hamdi Bey ve müzesi

OSMAN HAMDİ BEY (1842 -1910)

Osmanlı’ dan günümüze; İstanbul’ u en güzel resimlerini yapan ressam, kendisini en çok “Kaplumbağa Terbiyecisi” adlı popüler olan eseri ile tanıdık.

Popüler olmuş, evde, işyerinde veya bir cafe da görmeye aşina olduğumuz resimler vardır.  Bu yapıtlar adeta zihinlerimize nakşetmiş gibidir. Asılı oldukları duvarlarda ortamın havasını değiştirirken, bizlerin de hayatlarına misafir olurlar. Mutluluk, hüzün veya stress yaşadığımız anlara şahitlik ederler. Her ne kadar bir nesne olsalar da; mekan içinde yaşadığımız o anlara tanıktırlar. “Kaplumbağa Terbiyecisi” yağlı boya eseri de bu tipte çok bilinen Osman Hamdi bey’ in eseridir. Sanatçımızı en çokta bu ünlü resmi ile tanıyoruz.

Osman Hamdi Bey; Ailesinin ikisi kız altı çocuğun en büyüğü olarak 10 Aralık 1842’de İstanbul‘da dünyaya gelmiştir. Babası, Fransa’ da mühendislik eğitimi almış ve Osmanlı’ nın ilk maden mühendisi ve sadrazamlık yapmış devlet adamı İbrahim Ethem Paşa’ dır.

İmparatorluğun iyi eğitim almış, zeki ve yetenekli yüzü batıya dönük sanatçı, bürokrat, arkeolog kimliği ile ülkesine çok yünlü hizmetleri olmuştur. Birazda ilklerin insanı olmuştur.  İlk müze yöneticisi, ressam, arkeolog ve Kadıköy‘ün ilk belediye başkanı olmuştur.

Maarif-i Adliye okuluna devam ederken, yaptığı kara kalem resimlerle dikkatleri üzerine çekmiştir. Babasının yönlendirmesi ile birlikte; hukuk öğrenimi için Paris’e gönderilmiş. Paris’te süren hukuk öğrenimi sürecinde ünlü ressamlar Jean-Léon Gérôme ve Boulanger‘in atölyelerinde usta, çırak ilişkisi ile çıraklık yaparak resim eğitimleri almıştır.

Kendisi ile aynı dönemlerde, Paris’e resim öğrenimi için Şeker Ahmet Paşa ve Süleyman Seyyid resim eğitimi için gönderilmişlerdir. Eğitimleri sonrası yurda dönen bu üç kişi, Osmanlı’ da; Türk resim sanatının oluşmasına öncülük eden sanatçılar olmuşlardır.

Osman Hamdi bey; İlk Türk arkeoloğu olarak o günkü Osmanlı toprakları olan Bağdat’ta ilk arkeolojik çalışmalarını başlatan olmuştur. Osmanlı’ da Arkeoloji’ nin bilim dalı olarak kabulü konusunda çok çaba göstermiştir. Bugün İstanbul arkeoloji müzesinde sergilenen dünyaca ünlü; (Sayda Kral Mezarlığı) Lübnan’ da ortaya çıkardığı İskender Lahdi’ni bulup İstanbul’ a getiren arkelog olmuştur. Nemrut dağı ve Lagina (Muğla, Yatağan) arkeoloji çalışmalarını kendisi başlatmıştır.

Gülhane parkı içerisinde kurulan Müze –i Hümayun (İstanbul Arkeoloji Müzesi) müzenin kurucusu olup, 29 yıl yöneticiliğini yapmıştır. Müze sadece sergi alanları ile değil, içerisinde fotoğrafhane, kütüphane ve modelhane bölümleri ile faaliyete geçmiştir. Müzeyi dünyanın sayılı müzeleri arasına ekleten kişi olmuştur. Türk müzeciliğine katkılarından ötürü, kendisi çağdaş Türk müzeciliğinin kurucusu sayılmaktadır. O dönemde yabancı arkeologların kazılar sonrası eserleri yurtdışına çıkarmalarının önünde geçmek için, yasal düzenlemeler yaptırtmıştır. Bu sayede batılı ülkelere Osmanlı topraklarından çıkan eski eserlerin kaçırılması önlenmiştir.

2 Mart 1883’ de açılan ve ülkemizin ilk güzel sanatlar okulu olan Sanayi-i Nefise Mektebi Ali’ nin kurucu müdürlüğünü yapmıştır. Okulun mimari tasarımı, inşası ve akademik kadro oluşturulmasında büyük katkıları olmuştur. Okulun günümüzde ki adı; Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi.

Yurtiçi ve yurtdışı devlet hizmetinde olduğu görevlendirmeler içerisinde; 1875 yılında Kadıköy‘ün ilk şehremini (belediye başkanı) olarak bir yıl görev yapmıştır.

Eskihisar köyünde (Gebze) yer alan evini çok sevdiği ve yaz aylarını burada geçirdiği bilinmektedir. Dünya çapında ses getiren ünlü eserlerini şehirden uzak, Eskihisar köyünde yer alan evinde üretmiştir. Osman Hamdi bey’ in en çok ilgi gören; “Kaplumbağa Terbiyecisi” (1906), “Silah Taciri” (1908) eserleri arasındadır.  Sanatçının eserlerinden bazıları; İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, Londra, Liverpool ve Boston müzelerinde yer almaktadır.

İstanbul, Kuruçeşme’ de bulunan yalısında 24 Şubat 1910’ da hayata gözlerini yummuş olup vasiyeti gereği Eskihisar’ a defnedilmiştir.

Sanatçının Eskihisar’ daki köşkü “Osman Hamdi Bey müzesi” olarak kişisel eşyaları muhafaza edilerek, 1987 yılından itibaren müze olarak ziyaretçilerine açıktır.

Müze Adresi: Eskihisar Mahallesi Gebze / Kocaeli  Telf: 0262 655 63 49

Murat Söker

e-posta: neexss@gmail.com

intagram: murat_soker