Çemberlitaş Sütunu                                                                                                                     “Günümüze, efsanesi ve gizemi ile ulaşan Doğu Roma eseri”

Geçmişte var olan görkemli yapıları ile günümüzde farklı bir görünüme sahip mekanlar vardır. Asırları içeren tarihsel süreç de depremler, savaşlar v.b nedenlerden dolayı o ihtişamlı yapılar günümüze ulaşamamış olabiliyor. Çemberlitaş ve çevresinin hikayesi de bu anlatıma uymaktadır. Günümüzde geriye sadece Çemberlitaş olarak bildiğimiz anıt’ ın yer aldığı alan ve bu alan ile ilgili efsanesini sizlere bu yazımızda paylaşmak istedim.

Bir anlamda İstanbul’ un yedi tepesinden biri olarak kabul gören, Çemberlitaş’ ın bulunduğu tepeyi anlatmış olacağız.

Tarihi yarımada bölgesi, çevresini saran surlardan da bildiğimiz üzere İstanbul’ un ilk yerleşim bölgeleri içinde olmaktadır. Bizans döneminde; Sultanahmet ve çevresi İmparatorluğun ve şehirdeki soyluların merkezi olduğu bilinmektedir.

Anadolu’ da ve Avrupa’ da iki ayrı İmparatorluk olarak varlığını sürdüren Roma İmparatorluğu M.S. 4. yüzyılda gücünü daha da artırmıştır. İstanbul (Kostantinapolis), stratejik durumu itibariyle, İmparator Büyük Konstantin tarafından yeni başkent olarak 330 yılında görkemli törenlerle ilan edilmiştir.

İmparator Büyük Konstantin (Doğu Roma İmparatorluğu) şehrin imarına büyük katkıları olmuştur ve Hristiyanlığı kabul eden ilk imparator olmuştur. Bizans döneminde (Doğu Roma İmparatorluğu) şehri başkent ilan etmesi sonucu yoğun imar faaliyetlerini başlatmıştır. MS 330 yılından 337’ye kadar süren imar çalışmalarında şehre önemli eserler kazandırmıştır. At meydanının (Hippomodros) at oyunları meydan inşasından sonra Çemberlitaş meydanına Forum Konstantin adında kendi yaşatacak senato binalarını içeren yapıları inşa ettirmiştir.

Konstantin Forum (Çemberlitaş’ ın olduğu alan); İhtişamlı bir görünüme sahip mermer cepheli senato binaları, görkemli sütunlar ve meydan ve ortasındaki Zafer Takı ile etkileyici bir görünümde hizmete girmiştir.

Çemberlitaş Sütunu ve Forum Konstantin Yapıları

1.Konstantin, şehrin (Konstantinopolis) başkent olması sebebiyle zafer anıtı da Forum’un olduğu alana inşa ettirir. Forum meydanına dikilen 3 ton ağırlığa sahip, 9 adet çemberin üst üste monte edilmesi ile Çemberlitaş anıtı oluşturulmuştur. Roma’dan getirilen doğan güneşi selamlayan Apollon heykeli üzerine yerleştirilmiştir. Anıtın orijinal yüksekliği 57 metre olduğu bilinmektedir (günümüzde 35m).

Anıt üzerinde yer alan Apollon dönemim inancı gereği toplum hayatında önemli bir yeri olmuştur. Kısaca bilgi vermek gerekirse;  Apollon: Antik dönem mitolojide, güneşin, müziğin, sanatların, ateşin ve şiirin tanrısı, kehanet yapan, bilici tanrı olarak kabul edilmiştir. Aydın ili Didim ilçesinde günümüze tüm ihtişamı ile ulaşmış dünyanın sayılı ören yerleri arasında kabul gören Apollon tapınağı bulunmaktadır.

Sonraki senelerde ise; Hıristiyanlık imparatorluğun tek resmi dini olarak kabul edilmesi ile Apollon heykeli indirilip ve yerine imparator heykelleri yerleştirilmiştir. Sütun 1081 yılında (11.yy) ise çıkan güçlü bir fırtına veya yıldırım çarpması sonucu heykel devrilmiştir. Sonrasında ise sütunun onarılarak üzerine çok büyük bir haç dikildiği ifade edilir.

Fatih Sultan Mehmet’ in, İstanbul’ u fethi ile birlikte (1453) sütün üzerindeki haç indirilmiştir.

Osmanlı döneminde; Çemberlitaş anıtı ilk olarak 1470’li yıllarda I. Selim döneminde tadilat gördüğü bilinmektedir. Meşhur İstanbul yangınlarından sütun da nasibini almıştır. Üzerinde ki mermerler bu yangın sonrası hasar görmüştür. Sultan II. Mustafa (1695-1704) döneminde sütunun alt kısmına duvar örülmüş ve demir çemberlerle sardırılarak takviye edilmiştir.

Gizem katan efsanesi:

Çemberlitaş Sütunu efsanesi olarak günümüze kadar ulaşanlar ise; Sütunun altında kutsal emanetlerin olduğu rivayet edilmiştir. Hz. İsa peygamber’ in Kudüs’ te yer alan mezarından çıkarılan bazı eşyalarının sütunun altına gömüldüğü anlatılır.

Kutsal Kadeh Efsanesi:

Yine bu efsaneye ilişkin olarak; Bu alanda Kutsal Kadeh’ in olduğu rivayet edilmiştir.
“Rivayete göre; Hz. İsa’ nın hayata gözlerini yummadan önce son kez kullandığı, kadeh kutsal kabul edilip bin havarisi ile büyük bir özenle korunmaya alınmıştır. Kadehin bu kadar özenli korunmasının nedeni, sahip olduğu tılsımlı gücüdür. Kutsal kadeh herhangi bir faninin eline geçip, o kişi kadehten bir şeyler içerse o kişinin ölümsüz olacağına inanılmıştır.”

Konstantin’in annesi, Helena; Kudüs ziyareti sırasında Hz. İsa’ ya ait kutsal kadeh ve diğer kişisel eşyaları alarak, sütunun altına yaptırılan odaya gizlediği rivayet edilmektedir.

Sütunun altında bir yer altı mezarı olduğu da ifade edilir. 1204 yılındaki Latin istilası sırasında yağmalama ile oluşan zararlardan bu alanında nasibini aldığı düşünülmektedir.

Başka bir efsaneye göre ise; İmparator Konstantin’ in mezar yerinin, Çemberlitaş sütunun altındaki yer altı mezarı olduğu rivayet edilmiştir.

Çemberlitaş meydanı, Bizans döneminde şehrin ana arter noktası olmuştur. Bu ihtişamlı dönem Latin istilası’ na kadar sürmüştür. İstila sonrası ise savaşın yakıcı etkisi ile şehir harap olmuştur.

Yolu düşüp bugüne kadar inceleme fırsatı olmayanlar için, bu yazımızın keyifli bir ziyaret anısı için vesile olmasını dileriz.

Çemberlitaş Sütunu, mevki olarak; Divanyolu Caddesi üzerinde, Beyazıt ile Sultanahmet arasında kalmaktadır.

Yazı: Murat Söker